Kính thưa các quý vị Đại biểu - thưa toàn thể nhân dân:

         Căn cứ vào “Quảng Cung linh từ phả ký”, “Quảng Cung linh từ bi ký” và “Cát Thiên tam thế thực lục” hiện đang lưu giữ ở địa phương do Ban quản lý di tích - danh thắng của tỉnh Nam Định sưu tầm, được Hội đồng khoa học lịch sử Việt Nam thẩm định thân thế và sự tích bà Phạm Tiên Nga “Thánh Mẫu Liễu Hạnh” như sau:

         Vào đầu thời Lê, tại ấp Quảng Nạp, xã Vị Nhuế, huyện Đại An, phủ Nghĩa Hưng, trấn Sơn Nam có ông Phạm Huyền Viên, người xã La Ngạn kết duyên cùng bà Đoàn Thị Hằng, người ấp Nhuế Duệ, cũng xã Vị Nhuế (nay là thôn Vi Nhuế, xã Yên Đồng, huyện ý Yên, tỉnh Nam Định). 

         Hai ông bà là những người hiền lành, tu nhân tích đức nhưng hiềm một nỗi dã ngoài 40 mà chưa có con. Một đêm rằm tháng hai, ông bà được thần báo mộng là Ngọc Hoàng sẽ cho con gái thứ hai là Công chúa Hồng Liên đầu thai làm con. Từ đó bà có thai. Trước khi sinh, vào đêm ngày 6 tháng 3 năm Quý Sửu, trời quang mây vàng như có ánh hào quang. Ông Huyền Viên ngồi đợi tin mừng, bỗng nhiên có một nàng tiên từ trong đám mây bước xuống thềm nhà, và bà sinh một bé gái. vì vậy ông đặt tên con là Phạm Tiên Nga. 

Phạm Tiên Nga càng lớn càng xinh đẹp, mọi việc nữ công gia chánh đều thành thạo, đảm đang. Đến năm 15 tuổi đã có nhiều người đến dạm hỏi nhưng nàng đều khước từ vì nàng còn phải ở nhà chăm sóc cha mẹ già yếu, canh cửi quán xuyến công việc gia đình. 

         Ngày 10 tháng 10 năm Nhâm Ngọ (1462) thân phụ của nàng qua đời. Hai năm sau mẫu thân của nàng cũng về nơi tiên cảnh. Phạm Tiên Nga đã làm lễ an táng cha mẹ ở phía đông nam phủ Nghĩa Hưng ( nay là thôn La Ngạn. ở đây có đền thờ Phụ thân và Mẫu thân của Phạm Tiên Nga). 

         Sau ba năm để tang cha mẹ, lo mồ yên mả đẹp, Phạm Tiên Nga bắt đầu chu du khắp nơi làm việc thiện (Lúc này Tiên Nga vừa tròn 35 tuổi). 

         Bà đã ủng hộ tiền của và công sức giúp đân đắp đê ngăn nước Đại Hà từ bên kia phía núi Tiên Sơn (nay là núi Gôi) đến Tịch Nhi (nay chính là đường đê Ba Sát, nối Quốc lộ 10 chạy dọc xã đến ngã ba Vọng. Đây cũng chính là con đường nối di tích Phủ Dày với Phủ Quảng Cung. 

         Cùng với việc đắp đê, bà còn cho làm 15 cây cầu đá, khơi ngòi dẫn nước tưới tiêu, khai khẩn đất ven sông, giúp tiền bạc cho người nghèo, chữa bệnh cho người ốm, sửa đền chùa, cấp lương bổng cho các vị hương sư, khuyên họ cố sức dạy dỗ con em nhà nghèo được học hành. 

Năm 36 tuổi, Bà đến bờ Sông Đồi dựng một ngôi chùa trên mảnh vườn nhỏ, đặt tên là Chùa Kim Thoa. Bên trên thờ đức Nam Hải Quan Thế Âm Bồ Tát, bên dưới thờ thân phụ và thân mẫu. 

Sau đó hai năm, Bà tới tu sửa chùa Sơn Trường -ý Yên, Nam Định, chùa Long Sơn - Duy Tiên, Hà Nam, chùa Thiện Thành ở Đồn xá - Bình Lục, Hà Nam. Tại chùa Đồn xá, Bà còn chiêu dân phiêu tán, lập ra làng xã, dạy dân trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải. 

         Tháng Giêng năm Nhâm Thìn (1472), Bà trở lại chùa Kim Thoa, và tháng 9 năm ấy, Bà trở về quê cũ cùng các anh chị con ông bác tu sửa đền thờ Tổ họ Phạm khang trang bề thế (nay còn đền thờ ở phía nam xóm Đình thôn La Ngạn). Sau đó Bà lại đi chu du ở trong hạt, khuyên răn bà con dân làng những điều phải trái. 

         Rồi trong đêm ngày 2 tháng 3 năm Quý Tỵ, thời Hồng Đức (1473), trời nổi cơn giông, gió cuốn, mây bay, Bà đã hoá thần về trời. Năm đó Bà vừa tròn 40 tuổi. 

         Ngay sau khi Bà mất, nhân dân xã Vi Nhuế đã lập đền thờ trên nền nhà cũ, gọi là Phủ Quảng Cung, tôn Bà làm Phúc thần, với Duệ hiệu là “Lê Triều Hiển Thánh, Tầm Thanh Cứu khổ, Tiên Nga tôn thần” ,

         Sự tích giáng sinh lần thứ hai, truyền thuyết kể rằng: Vì thương nhớ cha mẹ và quê hương ở cõi trần mà đến thời Lê Thiên Hựu, năm Đinh Tỵ (1557), Phạm Tiên Nga lại giáng sinh lần thứ 2 tại thôn Vân Cát xã An Thái, huyện Thiên Bản (nay là Kim Thái, Vụ Bản, Nam Định, cách quê cũ Vị Nhuế chừng 7 km. Lần này, Bà kết duyên với ông Trần Đào, sinh được một người con trai, tên là Nhân, một con gái tên là Hoà. Bà mất ngày 3 tháng 3 năm Đinh Sửu, thời Lê Gia Thái thứ 5 (1577). Năm ấy, Bà mới 20 tuổi. Lăng mộ và đền thờ ở Phủ Dày, thôn Thiên Hương - Vân Cát, xã Kim Thái, huyện Vụ Bản , Nam Định. 

         Sự tích giáng sinh lần thứ 3, truyền thuyết kể rằng: Vì tình nghĩa thuỷ chung với chồng con ở trần thế nên đến thời Lê Khánh Đức thứ 2 (1650), Phạm Tiên Nga lại giáng sinh tại đất Tây Mỗ, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hoá, vào ngày 10 tháng 10 năm Canh Dần, tái hợp với ông Trần Đào lúc này đã tái sinh là Mai Thanh Lâm, sinh được một con trai tên là Cổn. Bà mất ngày 23 tháng Chạp năm Mậu Thân, thời Lê Cảnh Trị thứ 6 (1668). Năm ấy Bà vừa 18 tuổi. Đền thờ Bà là Phủ Sòng Sơn, Thanh Hoá.

         Tóm tắt huyền tích Phủ Tuế phường Ngọc Sơn

         Theo lịch sử của Di tích, Trung tâm bảo tồn di sản Văn hóa Tỉnh Thanh Hóa ghi rằng: Xưa kia khi bị đày xuống trần gian Liễu Hạnh công chúa đi du ngoạn khắp nơi và giúp đỡ người hèn kẻ khó nên được nhân dân nhiều nơi thờ phụng, xem Bà là bậc Thánh Mẫu. Trong khi du ngoạn Bà có đi qua vùng đất Nhật Tân, xã Thanh Thủy ngày nay và hiển hiện tiếng thiêng. Sau khi Bà qua nơi đây, nhân dân trong làng làm ăn ngày một thịnh vượng nên khi Bà mất, nhân dân đã lập phủ thờ phụng. Ngày thường chim chóc, sâu bọ phá hoại mùa màng, hạn hán, lụt bão xảy ra, nhân dân đến Phủ cầu đảo đều được. Vì vậy dân làng mới tu sửa phủ để hương khói phụng thờ. Một năm có trận bão lớn, gỗ to từ ngoài biển trôi về khu vực phủ rất nhiều, nhân dân bèn vớt lên đem về dùng. Cũng trong năm đó, trong làng xảy ra đại dịch làm chết rất nhiều người và gia súc, gia cầm. Hoa mầu, mùa màng thì bị chim, sâu phá hoại nên nhân dân trong làng bèn lập đàn tế ở vị trí gỗ trôi về. Từ đó, dịch bệnh mới hết, chim, sâu không phá hoại mùa màng nữa.

         Năm sau, cũng vào thời điểm đó, một trận bão lớn lại xảy ra, gỗ từ ngoài biển lại trôi về. Biết đó là điềm báo phải xây dựng lại phủ thờ nhưng bấy giờ do làng còn ít người, mới có hai dòng họ về đây sinh cơ lập nghiệp nên không thể tiến hành xây dựng phủ do không đủ nhân lực. Năm sau nữa, biết tin trong làng có việc như vậy xảy ra nên nhà vua ban sắc phong cho Thánh mẫu và lệnh cho làng phải xây dựng và lập phủ thờ phụng nhưng dân làng vẫn lấy lý do là ít người không làm được. Lúc này bệnh dịch vẫn hoành hành làm cho người, gia súc, gia cầm chết rất nhiều, hoa mầu thì bị chim, sâu phá hoại làm thiệt hại nặng nề, nhân dân lâm vào cảnh đói kém cùng cực.

         Trước tình hình đó, người dân đã xem lại số gỗ từ biển trôi về do lụt bão lần trước thì thấy có một tấm gỗ in hình một bàn chân người rất lớn. Lúc này, người dân trong làng mới hiểu ra là gỗ trôi về lần trước là để xây dựng lại phủ. Nhân dân trong làng đã tiến hành xây dựng lại phủ trong một thời gian ngắn. Khi phủ xây dựng xong, mọi việc xảy ra trong làng nhân dân đến phủ cầu đảo đều được linh ứng. Từ đó dân làng lại được hưởng cuộc sống ấm no, thanh bình như trước.

         Trước đây phủ được cấu trúc theo kiểu chữ Đinh (丁) gồm nhà Tiền đường với ba gian hai chái và một gian Hậu cung. Hai bên phía trước phủ còn có hai dãy nhà Tả vu và Hữu vu trong một diện tích khoảng 2000m². Tả vu là nơi để kiệu và các đồ tế khác, Hữu vu là nơi để nhân dân đến sắp lễ.

         Xưa kia, ở địa bàn phủ có ba cây cổ thụ lớn là cây Gạo, cây Thị và cây Khổ Lỗ nên đã tạo cho không gian nơi đây sự thâm nghiêm, u tịch. Nhưng sau khi phủ bị phá hủy, do chiến tranh nên ba cây cổ thụ này cũng không còn nữa.

         Nhờ những giá trị di tích lịch sử Văn hóa, tầm vóc của một Phủ thờ đạo mẫu và công trạng của Thánh Mẫu Liễu Hạnh đối với dân với nước.  Năm 2012 phủ được công nhận và xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Việc Phủ Tuế chính thức được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh không chỉ là một danh hiệu cao quý mà còn là cột mốc quan trọng trong việc bảo tồn và lan tỏa những giá trị truyền thống tốt đẹp. Danh hiệu này đã tạo ra hành lang pháp lý vững chắc, giúp địa phương chú trọng hơn vào công tác tu bổ, tôn tạo kiến trúc gốc và bảo vệ các hiện vật cổ quý giá. Kể từ khi được xếp hạng, Phủ Tuế đã thực sự trở thành một "địa chỉ đỏ" về giáo dục truyền thống, nơi tổ chức các hoạt động tế lễ, hội làng trang trọng, giúp gắn kết cộng đồng và bồi đắp lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Sự quan tâm của các cấp chính quyền cùng ý thức gìn giữ của người dân đã biến di tích thành một điểm đến tâm linh ý nghĩa, góp phần phát triển Văn hóa cộng đồng và khẳng định sức sống bền bỉ của di sản trong đời sống hiện đại.

BAN QLDT PHƯỜNG NGỌC SƠN